Nederland


Vlagge


Waepen

Baosisgegevens
Officiële landstaele: Nederlands, Fries
Oôdstad: Amsterdam, mae de regerienge zit in D'n Aegt
Regeriengsvurm: parlementaire constitutionele monarchie
Staetsoôd: Willem-Alexander der Nederlanden
Regeriengsleider: Mark Rutte
Religie: 2015:
katholicisme (24%)
protestantisme (20%)
- calvinisme (16%)
islam (5%)
Oppervlakte: 41.543 [1] km²
(18,41% waeter)
Inweuners: 17.948.000 (jannewari 2024) [2]
(432 inw. / km²)
Aore gegevens
Volkslied: Wilhelmus van Nassouwe
Munte: euro (EUR)
UTC: UTC+1
(zeumertied: jaet)
Nationaole feêstdag: 27 april
Web | Code | Tel. .nl | NL/NLD | +31

Nederland (Fries: Nederlân) is 'n land in Europa, en wè 't in Europa leiende deêl van 't Konienkriek der Nederlan'n. 't Grenst an België en Duutsland en leit in 't westen en noorden an de Noordzeê. Oôdstad is Amsterdam, aore steêën bin o.a. Rotterdam, D'n Aegt, Utrecht, Eind'oven en Greunienge. 't Land is lid van de EU en stae bekend om zien riekdom an waeter. Populair oort 't land ok wè Olland genoemd. Mie bienae 18 miljoen inweuners is Nederland 't dichtstbevolkte land van Europa (heêl kleine lan'n butengelaeten; zie ok lieste van lan'n in Europa).

Geografie

bewerk

Nederland eit 17,95 miljoen inweuners begin 2024 [2] en 'n totaele oppervlakte van 41.543 km², daervan is 33.647 km² land (81,6%) en 7.896 km² waeter (18,4%).[1] De bevolkiengsdichteid is 432 inweuners per km² totael en 533 inweuners per km² land.

Nederland is grô'ndeels vlak mee as hoôgste punt de Vaelserbaereg van 321 meter boven zeêniveau, immae in't zuudoôstelijkste puntje van Limburg. Grôte stikken van 't wess'n ligge zelfs onger zeêniveau weer buutelanders dan weer vreemd van opkieke. 't Laegste punt lig in de provincie Zuud-'Olland, in de gemeênte Zuudplas: - 6,76 meter.

Klimaot

bewerk

Nederland eit 'n gemaetigd zeêklimaot, in de klimaotindeêlienge van Köppen 'n Cfb-klimaot (maetig regenklimaot).

Zie ok:


Inweunerantal

bewerk

D' ontwikkelieng van 't inweunerantal:

Per alve eêuw [3]
Jaer Inweuners Verschil Procenten Verschil opgeteld Procenten Mael Dichteid ¹
1850 3.084.000 95
1900 5.107.000 + 2.023.000 + 66% + 2.023.000 + 66% 1,7 157
1950 10.027.000 + 4.920.000 + 96% + 6.943.000 + 225% 3,3 301
2000 15.864.000 + 5.837.000 + 58% + 12.780.000 + 414% 5,1 468
2024 17.948.000 + 2.084.000 + 13% + 14.864.000 + 482% 5,8 533
Gemiddeld + 85.000

¹ per landoppervlakte

Per tien jaeren [4]
Jaer Inweuners Verschil Procenten Verschil opgeteld Procenten
1950 10.027.000
1960 11.417.000 + 1.390.000 + 13,9% + 1.390.000 + 13,9%
1970 12.958.000 + 1.541.000 + 13,5% + 2.931.000 + 29,2%
1980 14.091.000 + 1.133.000 + 8,7% + 4.064.000 + 40,5%
1990 14.893.000 + 802.000 + 5,7% + 4.866.000 + 48,5%
2000 15.864.000 + 971.000 + 6,5% + 5.837.000 + 58,2%
2010 16.575.000 + 711.000 + 4,5% + 6.548.000 + 65,3%
2020 17.408.000 + 833.000 + 5,0% + 7.381.000 + 73,6%
2024 17.948.000 + 540.000 + 3,1% + 7.921.000 + 79,0%
Gemiddeld + 107.000
Per jaer [5]
Jaer Inweuners Verschil Procenten
2014 16.829.000
2015 16.901.000 + 72.000 + 0,4%
2016 16.979.000 + 78.000 + 0,5%
2017 17.082.000 + 103.000 + 0,6%
2018 17.181.000 + 99.000 + 0,6%
2019 17.282.000 + 101.000 + 0,6%
2020 17.408.000 + 126.000 + 0,7%
2021 17.475.000 + 67.000 + 0,4%
2022 17.591.000 + 116.000 + 0,7%
2023 17.811.000 + 220.000 + 1,3%
2024 17.948.000 + 137.000 + 0,8%
Totael + 1.119.000 + 6,6%
Gemiddeld + 112.000 + 0,7%

Geschiedenisse

bewerk

Nederland onstit as land in 1568 tiejes de opstand tegen de Spanjaerden. In de 17e eeuw mikt ut land een bloeiperiode deu, die ok we bekend stit as de Gouden Eêuw. Ollandse en Zeeuwse schepen vaere de 'ele weareld over. Amsterdam wor ien van de groôste ste'en ter weareld. Kolonies worre 'esticht in Oôst-Indië, Zuud-Afrika en op de westkust van Noord-Amerika. Nae enige tied neme de Iengelse de leidende posisie over en treed er wa verval op. In de 18e eeuw vind er vee slaeven'andel plaes. In 1795 breekt de Franse tied an, dit durende toet 1813. Willem I komt an de macht in het land bloeit weer op. Vee kanaolen in spoorlienen worre in de 19e eeuw an'eleid. In de 20e eêuw breke tweê wereldoorlogen uut. In de Twidde Weareldoôrlog wor Nederland duur Duutsland bezet. Nae dezen oorlog raeken me uze kolonies kwiet. Een tied van groôte welvaart breekt an. Iedereen kriegt een auto. Naedeel is we de groôte vervuuling as gevolg iervan. Vee immigranten komme naar Nederland. Laeter bliekt de keerzij iervan de toegenomen criminaliteit in dat de welvaartstaet nie onbeperkt is. Nederland raekt betrokke bie de Europese Unie mee z'n eênwordingsproces. In 2002 wor de gulden an de kant 'ezet ten koste van de Euro.

In de negentiende eêuwe ontstoenge d'r vee plannen om de Zujerzeê, of stikken d'rvan, droôg te maeken. Dit wier zoôwè gedae om sturmvloeden te vokommen as om d'r nieuwe landbouwgrond bie te kriegen. In 1918 wier de Zujerzeêwet angenomme, daerin beslote wier 't plan van Cornelis Lely uut te voeren. De drie polders die-an Flevoland uutmaeke 'oorde daerbie. In 1942 kwam de Noordoôstpolder klaer. Oôstelijk en Zudelijk Flevoland volgde in 1957 resp. 1968. De tweê zujelijke polders, daer-a in 't begin nog vreêd weinig mensen weunde, wiere ondergebrocht in 't Openbaer Lichaem Zujelijke IJsselmeerpolders. De Noordoôstpolder 'oorde agauw bie Overijssel. As de polders meer beweund raekte wiere d'r gemeênten gemaekt vo de belangriekste plekken: Dronten (1972), Lelystad (1980), Almere (1984) en Zeewolde (1984). Uutendelienge wier in 1986 't Openbaer Lichaem opgedoekt en wier de nieuwe provincie Flevoland gesticht uut Urk, de Noordoôstpolder en de Zujelijke IJsselmeerpolders.

In de nacht van 31 jannewari op 1 feberwari 1953 gebeurende De Ramp, daerbie voraol Schouwen-Duveland in Goereê-Overflakkeê zwaer getroffen wier. Ok in de reste van Zeêland, nog 't minste op Walcheren (daer aodde ze de dieken nae 1944 juust opnieuw angeleid), waeren overstroômiengen, mae mee vee minder doôien. In 1953 komme d'r in totaal 1.836 mensen om. 't stroômgat bie Ouwerkaarke wier pas ant ende van '53 'edicht in anwezigheid van Konienginne Juliaona. Nae anleiienge daervan wier 't Deltaplan ontworpe en uutgevoerd: diekveroôginge vo eêl de kuste en allemaele zwaere dammen tussen de eilanden, die 't gevaer uut de zeê-aermen moesten aelen. Op 't lest kwam d'r uut de milieubewegienge wè verzet tege 't Deltaplan; daerom wier in de jaeren tachtentig in plekke van 'n damme de Oôsterschelde afgeschermd mee 'n Sturmvloedkeêrienge. Deur de Deltawerken werd Zeêland viel beter beriekbaer, en nam 't toerisme flink toe.

Politiek en bestier

bewerk

Nederland is 'n constitutionele monarchie mee 'n konienk an 't oôd. De konienk eit vòraol (mae nie exclusief) 'n symbolische functie. De konienk vurmt saemen mee de ministerraed de regerienge (of kabinet), die-a de uutvoerende macht in anden eit. De wetgevende macht leit bie de Staeten-Generaol, in 't bezonder bie de Twidde Kaemer. Die oort elke vier jaer direct deu verkieziengen gekoze. D' Eêste Kaemer, die-a nie zovee macht eit, oort gekoze deu de leeën van de Provinciaole Staeten. De Provinciaole Staeten en de gemeênteraed ore ok direct gekoze. Burgemeêster en Commissaoris van de Konienk ore deu de regerienge benoemd.

Twidde Kaemer sins december 2023 [6] Partijleider
Partij Ofkortieng Zeêtels Verschil
mie 2021
Partij vò de Vrie'eid PVV 37 +20 Geert Wilders
GroenLienks-Partij van d'n Arbeid GL-PvdA 25 +8 Frans Timmermans
Volkspartij vò Vrie'eid en Democraotie VVD 24 -10 Dilan Yeşilgöz
Nieuw Sociaol Contract NSC 20 +20 Pieter Omtzigt
Democraoten 66 D66 9 -15 Rob Jetten
BoerBurgerBewegieng BBB 7 +6 Caroline van der Plas
Chrissen-Democraotisch Appèl CDA 5 -10 Henri Bontenbal
Sociaolistische Partij SP 5 -4 Jimmy Dijk
DENK DENK 3 0 Stephan van Baarle
Partij vò de Dieren PvdD 3 -3 Esther Ouwehand
Forum vò Democraotie FVD 3 -5 Thierry Baudet
Staetkundig Grifformeerde Partij SGP 3 0 Chris Stoffer
ChrissenUnie CU 3 -2 Mirjam Bikker
Volt Nederland Volt 2 -1 Laurens Dassen
Juuste Antwoord 21 JA21 1 -2 Joost Eerdmans
50PLUS 50+ 0 -1 Martin van Rooijen
BIE1 BIJ1 0 -1 Edson Olf
Totael 150

Zie ok:

't Nederlandse leger bestaet uut vier onderdeêlen: landmacht, luchtmacht, marine en marechaussee (militaire politie) plus drie ulpedeêlen.[7]

't Leger ao ruum 41.000 soldaoten plus onheveer 6.500 reserviesten (totael bienae 48.000 militairen in 2023).[8]

De begroôtieng vò 2024 bedraegt 21,4 miljard euro (15,3 miljard in 2023).[9]

Nederland internationaol

bewerk

Nederland is onder aore lid van de Europeêse Unie (EU) en de NAVO.

Bestierlijke indeêlienge

bewerk

D'n oôdstad van Nederland is Amsterdam, de reherienge zetel echter in D'n Haeg.

Nederland in Europa is verdeêld in provincies, waeterschappen en gemeênten.

Provincies

bewerk
 
Provincies van Nederland

D'r binne twaolf provincies:

  1. Drenthe
  2. Flevoland
  3. Friesland (Fryslân)
  4. Gelderland
  5. Greunienge (Groningen)
  6. Limburg
  7. Noord-Braebant (Noord-Brabant)
  8. Noord-'Olland (Noord-Holland)
  9. Overiessel (Overijssel)
  10. Utrecht
  11. Zeêland (Zeeland)
  12. Zuud-'Olland (Zuid-Holland)

Zie ok:

Gemeênten en waeterschappen

bewerk

D'r binne 21 waeterschappen en 342 gemeênten (stand: 1 jannewari 2024). De waeterschappen staen bestierlik op dezelfde oôgte as de provincies en ulder grenzen loôpe nie altied gliek.

Zie ok:

De vier hroste gemeênten binne Amsterdam, Rotterdam, D'n Haeg en Utrecht (saemen onheveer 2,5 miljoen inweuners) en leien in de Randstad.

Zie ok:

Volk en cultuur

bewerk

Godsdienst

bewerk

Nederland is verdeeld in een katteliek en een protestants deel. Dizze grens lopt zelfs dwars deu Zeêland. Tehenwoordig is die grens minder deu de vergaonde seculaorisaotie, mar de verschillen in volksaerd tussen dizze twee delen binne nog aoltied goed merkbaor. De leste jaeren is d'r een kleine minder'eid van moslims ontstoô.

Taelen

bewerk

De eêrste taele in Nederland is 't Nederlands. Deêze taele is officieel in eêl 't land en eit de meêste sprekers. De term Nederlands ei feitelik tweê beteêkenissen: de Standerdtaele, 'n geformaliseerde vurm van 't Zuud-Ollands, en de noemer vò 'n antal Nederduutse dialecten die-an in Nederland en België gesproken ore.

Daernessens bin d'r toch nog 'n stik of wat aore taelen. Die bin te verdeêlen in tweê groepen: autochtone en allochtone mindereidstaelen. De eêrste ore ok wè streektaelen genoemd (mae let op: 't woôrd streektaele kan ok gliek staen an dialect) en kunne zoôwel 'n glad van 't Nederlands losstaende taele weze (Fries) as 'n groep dialecten van 't Nederlands (bevobbild Braebants). De allochtone mindereidstaelen bin meêstal nie an 't Nederlands verwant en 't groôste deêl is in Nederland nog joenk.

Zie ok:

Nederland eit veural beroemde schilders voort'ebrocht as Rembrandt van Rijn, Jan Steen, Vincent van Gogh en Piet Mondriaan

Noôten

bewerk
  1. 1,0 1,1 AlleCijfers
  2. 2,0 2,1 StatLine
  3. Bevolkingsatlas van Nederland, bladzie 29
  4. StatLine
  5. AlleCijfers
  6. Kiesraad
  7. Ministerie van Defensie - organisaotie
  8. Ministerie van Defensie - personeel
  9. Ministerie van Defensie - financiën

Lienks nae buten

bewerk
 
Provincies van Nederland
 
Drenthe | Flevoland | Friesland | Gelderland | Greunienge | Limburg |
Noord-Braebant | Noord-'Olland | Overiessel | Utrecht | Zeêland | Zuud-'Olland
 
Nederlandse Caraïben
 

Caribisch Nederland:
BonaireSabaSint Eustatius
Landen:
ArubaCuraçaoSint Maerten

 
Benelux
 

BelgiëLuxemburgNederland


Lan'n in Europa
Albanië | Andorra | Armenië | Aâzerbeidzjan | België | Bosnië-Hercegovina | Bulharije | Cyprus | Denemarken | Duutsland | Estland | Finland | Frankriek | Georhië | Griek'nland | Honharije | Ierland | Iesland | Itâlië | Kazachstan | Kosovo | Kroâtië | Letland | Liechenstein | Litouw'n | Luxemburg | Malta | Moldâvië | Monaco | Montenehro | Nederland | Noôrd-Macedonië | Noorwegen | Oekraïne | Oesteriek | Poôl'n | Portuhal | Roemenië | Rusland | San Marino | Servië | Slovenië | Slowakije | Spanje | Turkije | Tsjehhië | Vaticaânstad | Vereênigd Konienkriek | Wit-Rusland | Zweden | Zwitserland
Afankelijke hebied'n: Adjara | Akrotiri en Dhekelia | Åland | Azoôr'n | Eiland Man | Faeroër | Gagaoezië | Guernsey | Hibraltar | Jan Mayen | Jersey | Krim | Nachitsjevan | Nagorno-Karabach | Spitsberhen
Niet-erkende staeten: Abchazië | Kosovo | Noôrd-Cyprus | Sealand | Transnistrië | Zuud-Ossetië
Afrika - Noord-Amerika - Zuud-Amerika - Azië - Oceanië