Nederland

Koninkrijk der Nederlanden
(Konienkriek der Nederlan'n)

Flag of the Netherlands.svg
Vlagge

Royal coat of arms of the Netherlands.svg
Waepen

Europe location NED.png

Baosisgegevens
Officiële landstaele: Nederlands, Fries
Oôdstad: Amsterdam, mae de regerienge zit in D'n Aegt
Regeriengsvurm: parlementaire constitutionele monarchie
Staetsoôd: Willem-Alexander der Nederlanden
Regeriengsleider: Mark Rutte
Religie: 2015:
katholicisme (24%)
protestantisme (20%)
- calvinisme (16%)
islam (5%)
Oppervlakte: 41.543 km²
(18,41% waeter)
Inweuners: 17.591.194 (november 2021)
(423 inw. / km²)
Aore gegevens
Volkslied: Wilhelmus van Nassouwe
Munte: euro (EUR)
UTC: UTC+1
(zeumertied: jaet)
Nationaole feêstdag: 27 april
Web | Code | Tel. .nl | NL/NLD | +31

Nederland (Frysk: Nederlân) is 'n land in Europa, en wè 't in Europa leiende deêl van 't Konienkriek der Nederlan'n. 't Grenst an België en Duutsland en leit in 't westen en noorden an de Noordzeê. Oôdstad is Amsterdam, aore steêën bin o.a. Rotterdam, D'n Aegt, Utrecht, Eind'oven en Greunienge. 't Land is lid van de EU en stae bekend om zien riekdom an waeter. Populair oort 't land ok wè Olland genoemd.

Haevene van Rotterdam
Het Kurhaus ant strange van Scheveningen

GeografieBewerken

Nederland is grô'ndeels vlak mee as hoôgste punt de Vaalserbaereg van 321 meter boven zêêniveau, immae in't zuudoôstelijkste puntje van Limburg. Grôte stikken van 't wess'n ligge zelfs onger zêêniveau weer buutelanders dan weer vreemd van opkieke.

GeschiedenisseBewerken

Nederland onstit as land in 1568 tiejes de opstand tegen de Spanjaerden. In de 17e eeuw mikt ut land een bloeiperiode deu, die ok we bekend stit as de Gouden eeuw. Ollandse en Zeeuwse schepen vaere de 'ele weareld over. Amsterdam wor ien van de groôste ste'en ter weareld. Kolonies worre 'esticht in Oôst-Indië, Zuud-Afrika en op de westkust van Noord-Amerika. Nae enige tied neme de Iengelse de leidende posisie over en treed er wa verval op. In de 18e eeuw vind er vee slaeven'andel plaes. In 1795 breekt de Franse tied an, dit durende toet 1813. Willem I komt an de macht in het land bloeit weer op. Vee kanaolen in spoorlienen worre in de 19e eeuw an'eleid. In de 20e eêuw breke tweê wereldoorlogen uut. In de Twidde Weareldoôrlog wor Nederland duur Duutsland bezet. Nae dezen oorlog raeken me uze kolonies kwiet. Een tied van groôte welvaart breekt an. Iedereen kriegt een auto. Naedeel is we de groôte vervuuling as gevolg iervan. Vee immigranten komme naar Nederland. Laeter bliekt de keerzij iervan de toegenomen criminaliteit in dat de welvaartstaet nie onbeperkt is. Nederland raekt betrokke bie de Europese Unie mee z'n eênwordingsproces. In 2002 wor de gulden an de kant 'ezet ten koste van de Euro.

In de negentiende eêuwe ontstoenge d'r vee plannen om de Zujerzeê, of stikken d'rvan, droôg te maeken. Dit wier zoôwè gedae om sturmvloeden te vokommen as om d'r nieuwe landbouwgrond bie te kriegen. In 1918 wier de Zujerzeêwet angenomme, daerin beslote wier 't plan van Cornelis Lely uut te voeren. De drie polders die-an Flevoland uutmaeke 'oorde daerbie. In 1942 kwam de Noordoôstpolder klaer. Oôstelijk en Zudelijk Flevoland volgde in 1957 resp. 1968. De tweê zujelijke polders, daer-a in 't begin nog vreêd weinig mensen weunde, wiere ondergebrocht in 't Openbaer Lichaem Zujelijke IJsselmeerpolders. De Noordoôstpolder 'oorde agauw bie Overijssel. As de polders meer beweund raekte wiere d'r gemeênten gemaekt vo de belangriekste plekken: Dronten (1972), Lelystad (1980), Almere (1984) en Zeewolde (1984). Uutendelienge wier in 1986 't Openbaer Lichaem opgedoekt en wier de nieuwe provincie Flevoland gesticht uut Urk, de Noordoôstpolder en de Zujelijke IJsselmeerpolders.

In de nacht van 31 jannewari op 1 feberwari 1953 gebeurende De Ramp, daerbie voraol Schouwen-Duveland in Goereê-Overflakkeê zwaer getroffen wier. Ok in de reste van Zeêland, nog 't minste op Walcheren (daer aodde ze de dieken nae 1944 juust opnieuw angeleid), waeren overstroômiengen, mae mee vee minder doôien. In 1953 komme d'r in totaal 1.836 mensen om. 't stroômgat bie Ouwerkaarke wier pas ant ende van '53 'edicht in anwezigheid van Konienginne Juliaona. Nae anleiienge daervan wier 't Deltaplan ontworpe en uutgevoerd: diekveroôginge vo eêl de kuste en allemaele zwaere dammen tussen de eilanden, die 't gevaer uut de zeê-aermen moesten aelen. Op 't lest kwam d'r uut de milieubewegienge wè verzet tege 't Deltaplan; daerom wier in de jaeren tachtentig in plekke van 'n damme de Oôsterschelde afgeschermd mee 'n Sturmvloedkeêrienge. Deur de Deltawerken werd Zeêland viel beter beriekbaer, en nam 't toerisme flink toe.

Politiek en bestierBewerken

Nederland is 'n constitutionele monarchie mee 'n konienk an 't oôd. De konienk eit vòraol (mae nie exclusief) 'n symbolische functie. De konienk vurmt saemen mee de ministerraed de Regerienge (of kabinet), die-a de uutvoerende macht in anden eit. De wetgevende macht leit bie de Staeten-Generaol, in 't bezonder bie de Tweêde Kaemer. Die oort elke vier jaer direct deu verkieziengen gekoze. De Eêrste Kaemer, die-a nie zovee macht eit, oort gekoze deu de leeën van de Provinciaole Staeten. De Provinciaole Staeten en de gemeênteraed ore ok direct gekoze. Burgemeêster en Commisaoris van de Konienk ore deu de regerienge benoemd.

PremiersBewerken

Premier Van Toet Jaeren Partij
Abraham Kuyper 1901 1905 4 ARP
Theo de Meester 1905 1908 3 Liberaole Unie
Theo Heemskerk 1908 1913 5 ARP
Pieter Cort van der Linden 1913 1918 5 liberaol
Charles Ruijs de Beerenbrouck 1918 1925 7 RKSP
Hendrikus Colijn 1925 1926 1 ARP
Dirk Jan de Geer 1926 1929 3 CHU
Charles Ruijs de Beerenbrouck 1929 1933 4 RKSP
Hendrikus Colijn 1933 1939 6 ARP
Dirk Jan de Geer 1939 1940 1 CHU
Pieter Sjoerds Gerbrandy 1940 1945 5 ARP
Wim Schermerhorn 1945 1946 1 PvdA
Louis Beel 1946 1948 2 KVP
Willem Drees 1948 1958 10 PvdA
Louis Beel 1958 1959 1 KVP
Jan de Quay 1959 1963 4 KVP
Victor Marijnen 1963 1965 2 KVP
Jo Cals 1965 1966 1 KVP
Jelle Zijlstra 1966 1967 1 ARP
Piet de Jong 1967 1971 4 KVP
Barend Biesheuvel 1971 1973 2 ARP
Joop den Uyl 1973 1977 4 PvdA
Dries van Agt 1977 1982 5 CDA
Ruud Lubbers 1982 1994 12 CDA
Wim Kok 1994 2002 8 PvdA
Jan Peter Balkenende 2002 2010 8 CDA
Mark Rutte 2010 noe 12 VVD

Zie ok: Politiek in Nederland.

LegerBewerken

Nederland internationaolBewerken

Nederland is onder aore lid van de Europese Unie en de NAVO.

Administratieve indeêliengeBewerken

Den oôdstad van Nederland is Amsterdam, de reherienge zetel echter in Den 'Aeg.

Nederland in Europa is verdeêld in 12 provincies, 21 waeterschappen en 342 gemeênten (stand: 1 jannewari 2023). De waeterschappen staen bestierlik op dezelfde oôgte as de provincies en ulder grenzen loôpe nie altied gliek.

ProvinciesBewerken

 
Provincies van Nederland
  1. Drenthe
  2. Flevoland
  3. Friesland (Fryslân)
  4. Gelderland
  5. Greunienge (Groningen)
  6. Limburg
  7. Noord-Braebant (Noord-Brabant)
  8. Noord-'Olland (Noord-Holland)
  9. Overiessel (Overijssel)
  10. Utrecht
  11. Zeêland (Zeeland)
  12. Zuud-'Olland (Zuid-Holland)

Zie ok: Lieste van Nederlandse provincies

Gemeênten en waeterschappenBewerken

Volk en cultuurBewerken

GodsdienstBewerken

Nederland is verdeeld in een katteliek en een protestants deel. Dizze grens lopt zelfs dwars deu Zeêland. Tehenwoordig is die grens minder deu de vergaonde seculaorisaotie, mar de verschillen in volksaerd tussen dizze twee delen binne nog aoltied goed merkbaor. De leste jaeren is d'r een kleine minder'eid van moslims ontstoô.

TaelenBewerken

De eêrste taele in Nederland is 't Nederlands. Deêze taele is officieel in eêl 't land en eit de meêste sprekers. De term Nederlands ei feitelik tweê beteêkenissen: de Standerdtaele, 'n geformaliseerde vurm van 't Zuud-Ollands, en de noemer vò 'n antal Nederduutse dialecten die-an in Nederland en België gesproken ore.

Daernessens bin d'r toch nog 'n stik of wat aore taelen. Die bin te verdeêlen in tweê groepen: autochtone en allochtone mindereidstaelen. De eêrste ore ok wè streektaelen genoemd (mae let op: 't woôrd streektaele kan ok gliek staen an dialect) en kunne zoôwel 'n glad van 't Nederlands losstaende taele weze (Fries) as 'n groep dialecten van 't Nederlands (bevobbild Braebants). De allochtone mindereidstaelen bin meêstal nie an 't Nederlands verwant en 't groôste deêl is in Nederland nog joenk.

Ziet verder: Taelen in Nederland

KunstBewerken

Nederland eit vooral beroemde schilders voort'ebrocht as Rembrand van Rijn, Jan Steên, Vincent van Gogh en Piet Mondriaan.

Externe lienkBewerken


Lan'n in Europa
Albanië | Andorra | Armenië | Aâzerbeidzjan | België | Bosnië-Hercegovina | Bulharije | Cyprus | Denemarken | Duutsland | Estland | Finland | Frankriek | Georhië | Griek'nland | Honharije | Ierland | Iesland | Itâlië | Kazachstan | Kosovo | Kroâtië | Letland | Liechenstein | Litouw'n | Luxemburg | Malta | Moldâvië | Monaco | Montenehro | Nederland | Noôrd-Macedonië | Noorwegen | Oekraïne | Oesteriek | Poôl'n | Portuhal | Roemenië | Rusland | San Marino | Servië | Slovenië | Slowakije | Spanje | Turkije | Tsjehhië | Vaticaânstad | Vereênigd Konienkriek | Wit-Rusland | Zweden | Zwitserland
Afankelijke hebied'n: Akrotiri en Dhekelia | Åland | Azoôr'n | Eiland Man | Faeroër | Guernsey | Hibraltar | Jan Mayen | Jersey | Krim | Spitsberhen
Niet-Erkende Staeten: Abchazië | Adjara | Gagaoezië | Kosovo | Nachitsjevan | Nagorno-Karabach | Noôrd-Cyprus | Sealand | Transnistrië | Zuud-Ossetië