Noord-Braebant

(Deurverwezen vanaf Provincie Noord-Braebant)
Provincie Noord-Braebant
Vlagge Waepen
'Oôdstad D'n Bos
Commissaoris van
de Konieng
Ina Adema (VVD)
Belangriekste godsdienst(en) katteliek (48%), protestant (8%)
Belangriekste streektaele(n) Braebants,
Westoeks,
Limburgs,
Land van Cuijks
Oppervlakte
- Totaol
- Land
- Waeter
tweêde
5.082 km²
4.902 km²
181 km²
Inweuners
- Totaol
- Bevolkiengsdichteid
derde
2.645.000 (2024)
540 inw./km²
Gemeênten 56
Volkslied gin
Officiële website www.brabant.nl

Noord-Braebant (Braebants: Broabant, Nederlands: Noord-Brabant) is 'n provincie in 't zujen van Nederland. Ze grenst an Zeêland, Zuud-Olland, Gelderland, Limburg, Belgs Limburg en Antwerpen. 't Is nae Zuud-Olland de meêst bevolkiengsrieke provincie en ze is ok best versteêdelikt: Eind'oven en Tilburg as vuufde en zevende stad van Nederland de tweê groôste steeën buten de Randstad. Veddere groôte steeën bin Breda en D'n Bos, de oôdstad, die pas de vierde van de provincie is. Toch eit ok de landbouw, voraol de verkesouwerij, ier 'n groôte functie.

Westelek Braebant

Geografie

bewerk

Zoôas bove gezeid is Noord-Braebant sterk verstedelikt. Toch leit de bevolkiengsdicht'eid rond 't landelike gemiddelde. Daedeu is t'r ok nog vee plekke vò landbouw en natuur. Typisch Braebants bin de zandverstuviengen van de Loonse en Drunense Dunen, en de 'eivelden van de Kempen.

Inweunerantal

bewerk

D' ontwikkelieng van 't inweunerantal:[1]

  • 1850 — 393.000
  • 1900 — 554.000
  • 1950 — 1.243.000
  • 1960 — 1.485.000
  • 1970 — 1.788.000
  • 1980 — 2.051.000
  • 1990 — 2.189.000
  • 2000 — 2.356.000
  • 2010 — 2.444.000
  • 2020 — 2.563.000
  • 2024 — 2.645.000

Geschiedenisse

bewerk

Vroeger Noord-Braebant gin aparte bestierlike eên'eid. In 'n groôt deêl van z'n geschiedenisse van 't verbonde mee de zudelike Nederlanden. In de middeleêuwen kwam 'n groôt deêl van wat-a noe Noord-Braebant is an 't Markgraefschap van Antwerpen, dat-a in 1106 bie Braebant ingeliefd wier. De groôte centra van ontwikkelienge laege in 't zujen van Braebant (Antwerpen, Brussel, Leuven etc.) maer in 't noôrden kwaemen ok Breda en D'n Bos wè tot ontwikkelienge. Mee d'n Tachentegjaeregen Oorlog wier Noord-Braebant afgescheie van de reste van 't ertogdom: bie de Vree van Munster in 1648 liep de grenze tussen de Staetse en de Spaonse Nederlanden dwars deu Braebant ene. Omdat 't gebied vò 't groôste deêl katteliek was moogden 't gin volwaerdege provincie ore maer wier 't 'n Generaliteitsland: rechtsreeks deu de Staeten-Generaol bestierd. Dit dierde tot de instellienge van de Bataofse Republiek in 1795, toen 't gebied Bataofs-Braebant gieng eête. Laeter in de Fransen tied wier 't over verschillende aore departementen verdeêld. Bie de instellienge van 't Konienkriek der Nederlanden in 1815 wier de provincie nie mee 't zudelike Braebant vereênegd maer goeng ze Noord-Braebant eête. 't Gebied van die provincie was groôter as 't ouwe Generaliteitsland omdat'r 'n stik van 't ouwe Olland en de vòdien zelfstandege (nie bie de Republiek orende) eerlik'eden Boxmeer, Gemert, Megen en Ravenstein biekwaeme. In 1830 bleef 't bie de Belgse opstand relatief rustig en kon konienk Willem I 't gebied makkelik be'ouwe. Vanaf 't end van de negentiende eêuwe kwam voraol in en rond Tilburg en Eind'oven vee industrie op.

Politiek en bestier

bewerk

Provincie

bewerk

De Provinciaole Staeten van Noord-Braebant è 55 zeêtels. Sins de lèste verkieziengen van maerte 2023 zieë de verdeêlienge d'r zoô uut:[2]

Oliefkleur bin partijen van Gedeputeêrde Staeten.

Uutslag Staetenverkieziengen
Partij 2023 2019 2015 2011 2007
BBB 11
VVD 9 10 10 12 11
GL 5 5 ¹ 3 3 2
PvdA 4 3 ¹ 4 7 8
SP 4 5 9 8 12
PVV 4 4 7 8
D66 4 5 ¹ 7 5 1
CDA 4 8 9 10 18
JA21 2
Lokaal Brabant 2 1 ² 1
PvdD 2 2 2 1 1
Volt 1
FVD 1 9 ²
50+ 1 2 2 1
CU-SGP 1 1 1 1
Brabantse Partij 1
Zeêtels 55 55 55 55 55
Coalitie 28 31 ¹/ 28 ² 30 30 37
Opkomst 56% 52% 44% 51% 42%

't College van Gedeputeêrde Staeten in 't tiedvak 2019-2023 steunde op 'n coalitie van:

  • 2019-2020 + 2021-2023: VVD, CDA, GL, D66 en PvdA
  • 2020-2021: VVD, CDA, FVD en Lokaal Brabant

Gemeênten

bewerk

Noord-Braebant is opgedeêld in 56 gemeênten. De lèste erindeêlienge was in 2022.

Waeterschappen

bewerk

Noord-Braebant is in vier waeterschappen verdeêld: 't Waeterschap Braebantsen Delta, Waeterschap Aa en Maes, Waeterschap D'n Dommel en Waeterschap Rivier'nland.

Justitie

bewerk

Braebant is in tweê arrondissementen verdeêld: 't westen valt onder 't arrondissement Breda, 't oôsten onder D'n Bos. Allebei de arrondissementen ressorteren onder 't Gerechtsof van D'n Bos.

Cultuur

bewerk

Godsdienst

bewerk

Vanouds is Noord-Braebant 'n kattelieke provincie. In 2005 was volgens schattiengen nog 57% van de bevolkienge katteliek. Kleine gebieden in 't noorden bin in (groôte) meerder'eid protestants, naemelik 't Land van Altena en Heusden en de Noordwestoek. Zaemen bin die goed vò 6% van de Braebanders. Deu de sterke verstedeliking weune d'r intusse ok a 5% moslims in de provincie.

Noord-Braebant eit 't Braebants in verschillende dialecten as streektaele. In kleine gebieden an de randen van de provincie ore nog aore taelen gesproke: 't (Noord)westoeks is 'n 'Ollands dialect, in 't Land van Cuijk praote ze Kleverlands en in de gemeênte Cranendonck (oôdplekke Budel) è ze 'n Limburgs dialect. De dialecten ore nog relatief vee gesproke, voraol op 't land.

Noôten

bewerk
  1. CBS en Bevolkingsatlas van Nederland
  2. nlverkiezingen

Lienks nae buten

bewerk


 
Provincies van Nederland
 
Drenthe | Flevoland | Friesland | Gelderland | Greunienge | Limburg |
Noord-Braebant | Noord-'Olland | Overiessel | Utrecht | Zeêland | Zuud-'Olland